SGK’dan Özel Nitelikli İnşaatlarda Asgari İşçilik Araştırmasına İlişkin Yeni Açıklamalar

Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Sigorta Primleri Genel Müdürlüğünün 14.10.2026 tarihli Genel Yazısı ile özel nitelikteki inşaat işyerlerinde yürütülen asgari işçilik araştırmalarında yapı sınıfı ve grubunun belirlenmesi, kısmi ilişiksizlik belgesi talepleri ve önceki araştırmalarda hesaplamaya dâhil edilen alanların sonraki işlemlere etkisi konusunda açıklamalar yapılmıştır.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 85’inci maddesi kapsamında gerçekleştirilen asgari işçilik araştırmalarında; inşaatın tamamlanma tarihi, geçerli yapı ruhsatı, yapı yaklaşık birim maliyetleri ve Kuruma bildirilen prime esas kazanç tutarları birlikte değerlendirilmektedir.

1. Yapı sınıfı ve grubunun değişmesi hâlinde birim maliyet hesabı

Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 111’inci maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca araştırma işlemlerinde, işin bitim tarihinde geçerli olan yapı ruhsatı esas alınmaktadır.

Proje tadilatı nedeniyle yapı sınıfı ve grubunun değişmesi durumunda, hesaplamada kullanılacak yıllara ait birim maliyetler iş bitim tarihinde geçerli ruhsat dikkate alınarak belirlenir. Hesaplamada kullanılacak yıllara ait birim maliyet bedellerinin aritmetik ortalaması alınır.

Örnek:

15.11.2023 tarihinde başlayan bir inşaatın, 2025 yılında alınan tadilat ruhsatıyla IV-B yapı sınıfı ve grubuna geçtiği ve 17.05.2026 tarihinde tamamlandığı varsayılsın.

İlgili yıllara ait IV-B yapı yaklaşık birim maliyetleri şöyledir:

2023 yılı: 12.050 TL/m²

2024 yılı: 17.400 TL/m²

2025 yılı: 27.500 TL/m²

Hesaplamada kullanılacak ortalama birim maliyet:

(12.050 + 17.400 + 27.500) / 3 = 18.983,33 TL/m²

Buna göre asgari işçilik araştırmasında 18.983,33 TL/m² birim maliyet esas alınır.

İlgili yıla ait yapı sınıfı ve grubunun yapı yaklaşık birim maliyetleri listesinde bulunmaması durumunda, öncelikle Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünden görüş alınır. Birim maliyetin bu yolla belirlenememesi hâlinde yapının kullanım amacı, niteliği ve özellikleri dikkate alınarak SGK ünitesince belirleme yapılır. Gerekli durumlarda dosya sosyal güvenlik denetmenleri servisine sevk edilir.

2. Birden fazla bloktan oluşan inşaatlarda kısmi ilişiksizlik

Her biri ayrı yapı ruhsatına sahip birden fazla blok için tek işyeri dosyası üzerinden işlem yürütülmesi hâlinde, işverenin yalnızca bir blok için kısmi ilişiksizlik belgesi talep etmesi, araştırmanın sadece bu blok üzerinden yapılacağı anlamına gelmez.

SGK tarafından ilgili belediyeden veya ruhsat vermeye yetkili makamdan işyeri dosyasındaki bütün blokların tamamlanma seviyelerine ilişkin bilgi istenir. Araştırma, belirlenen toplam tamamlanmış alan üzerinden gerçekleştirilir.

Örnek:

Her biri 4.000 m² olan A, B ve C bloklarından oluşan bir inşaat projesinde, 30.06.2026 tarihi itibarıyla tamamlanma seviyeleri şu şekildedir:

A blok: 4.000 m² alanın tamamı bitmiş, tamamlanma oranı 0’dür.

B blok: 4.000 m² alanın u’i bitmiş olup tamamlanan alan 3.000 m²’dir.

C blok: 4.000 m² alanın P’si bitmiş olup tamamlanan alan 2.000 m²’dir.

Bu durumda toplam 12.000 m² inşaat alanının 9.000 m²’si tamamlanmıştır. İşverenin yalnızca A blok için kısmi ilişiksizlik talebinde bulunması hâlinde dahi araştırma, toplam 9.000 m² üzerinden yapılır.

2025 yılı yapı yaklaşık birim maliyetinin 18.200 TL/m² ve asgari işçilik oranının %6,75 olduğu kabul edildiğinde hesaplama şu şekilde yapılır:

9.000 m² × 18.200 TL/m² × %6,75 = 11.056.500 TL

Kuruma bildirilen toplam prime esas kazanç tutarının 12.000.000 TL olması hâlinde, bildirilen tutar hesaplanan asgari işçilik tutarını 943.500 TL aşmaktadır.

İşyeri dosyasının borç durumunun da uygun olması şartıyla A blok için kısmi ilişiksizlik belgesi düzenlenebilir. İşverenin talep etmesi hâlinde, ilk araştırmada hesaplamaya dâhil edilen alan sınırları içerisinde kalmak kaydıyla diğer bloklar için de kısmi ilişiksizlik belgesi düzenlenmesi mümkündür.

3. Sonraki araştırmalarda önceki hesaplamaya dâhil edilen alanlar

Kısmi ilişiksizlik belgesi düzenlendikten sonra aynı işyeri dosyası kapsamında yapılacak sonraki araştırmalarda, önceki hesaplamada dikkate alınan yüz ölçümleri ve bu alanlara ilişkin Kuruma bildirilen prime esas kazanç tutarları yeniden hesaplamaya dâhil edilmez.

Yukarıdaki örnekte ilk araştırmada B bloktan 3.000 m², C bloktan ise 2.000 m² hesaplamaya dâhil edilmiştir.

Daha sonraki bir tarihte B blok için yeniden başvurulması durumunda hesaplama şu şekilde yapılır:

B blokta kalan alan: 4.000 − 3.000 = 1.000 m².

C blokta önceki araştırmada hesaplanmamış ilave tamamlanmış alan: 3.000 − 2.000 = 1.000 m².

Bu durumda ikinci araştırmaya konu toplam alan 2.000 m² olur.

2026 yılı yapı yaklaşık birim maliyetinin 21.050 TL/m² ve asgari işçilik oranının %6,75 olduğu kabul edildiğinde:

2.000 m² × 21.050 TL/m² × %6,75 = 2.841.750 TL

İlgili araştırma döneminde Kuruma bildirilen prime esas kazanç tutarının 2.000.000 TL olması hâlinde:

2.841.750 − 2.000.000 = 841.750 TL eksik işçilik tespit edilir.

Eksik işçilik tutarı, işin bitim tarihinin bulunduğu döneme tahakkuk ettirilerek varsa gecikme cezası ve gecikme zammıyla birlikte işverene tebliğ edilir. Tebliğ edilen tutarın bir ay içinde ödenmesi ve işyeri dosyasının diğer borçlarının bulunmaması hâlinde kısmi ilişiksizlik belgesi düzenlenebilir.

Bu uygulamada önceki araştırmalarda hesaplanan alanların ve prime esas kazançların ayrıştırılması, sonraki hesaplamanın doğru yapılabilmesi açısından önem taşımaktadır.

4. Farklı yıllarda tamamlanan bloklarda araştırma dönemi

Birden fazla bloktan oluşan inşaatlarda blokların farklı tarihlerde tamamlanması durumunda, araştırmaya esas alınacak tarih seviye tespit tutanakları üzerinden belirlenir. Son seviye tespit tutanağında yer alan tarih esas alınarak bu tarihe kadar tamamlanan toplam alan ve Kuruma bildirilen prime esas kazanç tutarları değerlendirilir.

SGK Genel Yazısında yer alan örnekte, üç bloktan oluşan bir projede A blok 31.12.2023 tarihinde tamamen tamamlanmış, B blok 31.12.2024 tarihinde u seviyesine ulaşmış, C blok ise 30.06.2026 tarihinde P seviyesine ulaşmıştır.

Her biri 4.000 m² olan bloklarda toplam tamamlanmış alan 9.000 m² olarak hesaplanmıştır.

İlgili yıllara ait III-B yapı sınıfı birim maliyetleri şöyledir:

2023 yılı: 9.000 TL/m².

2024 yılı: 14.400 TL/m².

2025 yılı: 18.200 TL/m².

Ortalama birim maliyet:

(9.000 + 14.400 + 18.200) / 3 = 13.866,66 TL/m²

Asgari işçilik hesabı:

9.000 m² × 13.866,66 TL/m² × %6,75 = 8.423.995,95 TL

30.06.2026 tarihine kadar Kuruma bildirilen prime esas kazanç tutarının 12.000.000 TL olması hâlinde yeterli işçilik bildirimi bulunmaktadır.

Bu örnekte araştırmanın yalnızca ilişiksizlik talep edilen blok üzerinden değil, ilgili tarih itibarıyla tamamlanmış toplam alan üzerinden yürütülmesi gerektiği görülmektedir.

5. Kısmi ilişiksizlik belgesi sonrasında işe başlama tarihinin belirlenmesi

Kısmi ilişiksizlik belgesi düzenlendikten sonra araştırma yapılmamış kısım için işe başlama tarihi, kısmi ilişiksizlik talebine istinaden yapılan araştırmada esas alınan iş bitim tarihinden sonraki ilk sigortalı bildirim tarihi olarak belirlenir.

Araştırmada esas alınan iş bitim tarihinden sonra sigortalı bildirimi bulunmaması hâlinde, araştırma yapılmayan kısmın başlangıç tarihinin tespiti amacıyla dosya sosyal güvenlik denetmenine aktarılır ve denetmen raporuna göre işlem tesis edilir.

Bu nedenle kısmi ilişiksizlik başvurularında yalnızca inşaatın tamamlanma seviyesinin değil, ilgili tarihten sonraki sigortalı bildirimlerinin de kontrol edilmesi gerekir.

6. Asgari işçilik oranında % eksiltme uygulaması

SGK Genel Yazısında, özel nitelikteki inşaat işi için hiç işyeri tescil edilmemiş olması veya işyeri tescil edilmiş olmakla birlikte ilgili işyerinden herhangi bir işçilik bildirimi yapılmamış olması durumunda, asgari işçilik oranında % eksiltme yapılmaksızın araştırma yapılabilmesine ilişkin açıklama yer almaktadır.

Kısmi ilişiksizlik belgesi işlemlerinde ise işin bitiş tarihi olarak kabul edilen tarihten sonraki döneme ilişkin herhangi bir işçilik bildiriminin bulunmaması hâlinde, işverenin işin tamamı veya bir kısmı için ilişiksizlik belgesi talep etmesi durumunda bu dönem için ayrıca araştırma yapılması gerekir. Bu durumda araştırmaya esas asgari işçilik oranında % eksiltme uygulanır.

Dolayısıyla % eksiltme uygulamasında işyeri tescil ve bildirim durumu ile kısmi ilişiksizlik araştırmasının hangi dönemi kapsadığı birlikte değerlendirilmelidir.

Sonuç

Özel nitelikteki inşaat işyerlerinde asgari işçilik araştırması ve kısmi ilişiksizlik işlemlerinde yapı ruhsatı, iş bitim tarihi, yapı yaklaşık birim maliyetleri, tamamlanma seviyeleri ve prime esas kazanç bildirimleri birlikte değerlendirilmelidir.

Özellikle birden fazla bloktan oluşan projelerde, önceki araştırmalarda hesaplamaya dâhil edilen alanların sonraki işlemlerde yeniden dikkate alınmaması ve farklı tarihlerde tamamlanan kısımların doğru dönemlerle ilişkilendirilmesi önem taşımaktadır.

İlişiksizlik başvurusu öncesinde işyeri dosyasındaki tüm blokların tamamlanma seviyelerinin, önceki araştırma kayıtlarının ve ilgili dönemlerdeki işçilik bildirimlerinin kontrol edilmesi, eksik işçilik farklarının ve bunlara bağlı mali yükümlülüklerin doğru değerlendirilmesine yardımcı olacaktır.

Dayanak: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 85’inci maddesi, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 111’inci maddesi, 2011/13 sayılı Genelge, 2026/16 sayılı Genelge ve SGK Sigorta Primleri Genel Müdürlüğünün 14.10.2026 tarihli Genel Yazısı.

Bu yazı bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut inşaat dosyalarında yürürlükteki mevzuat, yapı ruhsatı ve Kurum kayıtları esas alınmalıdır.

SMMM Salih GEÇAL